Амьдрах сайхан...

АНИРГҮЙН ДУНДАХ ЧИМЭЭ ШУУГИАН

Аниргүйн дундах чимээ шуугиан нь
Амар заяа үзүүлдэггүй
Орчлон минь

* * *

Зүрхээ бяцлан хэвтвэл
Үнэрээр чинь цангасан дэр.
Зүүн чихэнд орон дороос
Чиний урьд шөнийн инээд.

Бид аливаа уран бүтээлчийн ямарваа бүтээлийг уншин шинжлэхдээ зөвхөн одоо цагаараа төсөөлж, өчигдөрхөн гар барилцан мэнд мэдсэн тэр зүс царайгаар нь дамжуулан өөртөө хоногшуулдаг нь өрөөсгөл хэрэг юм. Долоон онд бичсэн шүлгийг найман оны сэтгэлээр уншихдаа есөн оны зөн совин хийгээд арван оны атаа хорсол арван нэгэн оны хүсэл тачаалаа нэмэрлэхийн сацуу долоон оныг төсөөлөх төсөөлөлөө чиг болгох нь зүй юм. Гэхдээ энэ бол нэг номыг нэг уншаад л нэг таашаалыг нэг хүртээд л өнгөрөх уншигчдад хандсан хэрэг бус бүтээл шинжлэлийн ажлыг мэргэжилээ болгосон хүсэлт цагаа түүнд юүлсэн хүмүүст хандсан үг билээ.
Зохиолын оршин буй одоо цаг л түүний оршихуй мөн нь үнэмлэхүй үнэн хэдий ч түүнээс хүртэх таашаал нээж болох мэдээлэлийн урсгалыг бодитоор олж харахын уг нь цаг хугацааг хөлөглөн бүтээгчийн дотоодод нэвтэрч мөн түүнээ хөлөглөсөөр өөрийн оршихуйдаа эгэж ирэх бүлгээ.
Ийм нэгэн бодлыг хөгжөөж суухын завсар номын тавиураасаа цөөвтөр номыг “Санамсаргүй түүврийн арга”-аар сугалж түүнээсээ зөвхөн долоон онд бичигдсэн шүлгүүдийг сийрүүлэн бичихийг санаалсан нь ямархан зүгийн саваагүйтэл бор тархинаа ирж шүглэснийг өчиж эс чаднам. Ямартай ч энэ үйлийн үрээр бас хэд хэдэн шинэ хуучин бодлыг дотроо хөгжөөсөн билээ.

Арван таван жилийн өмнө анх би монголын газар шороон дээр хөл тавьсан билээ. Үүнээс өмнө би Явуухулангийн шүлгүүдтэй хэдүйнээ танил болчихсон өөртэй нь л танилцахыг хүсэн хүлээж байсан юм. Линхуа цэцгийн тухай:
<<Бадамлинхуайн гоолиг цэцэг

Ардын дуунд магтан дуулнам>> гэж бичсэн түүний шүлгийг уншсан байлаа. Энэ шүлэгт гоо сайхны эгээрэл, хайраа эрж буй хүний зүрхний нууц тэр чигээрээ уусан шингэсэн нь гайхалтай байв. Явуухулангийн шүлэгнээс үзэхэд монгол орон цэвэр ариун хүмүүс, гайхамшигт байгалийн орон, бодол дэрвүүлж зүрх булгилуулсан, ухаан бодол хүрэмгүй үлгэрийн сайхан нутаг мэт санагдсан. Үнэхээр ч тийм байлаа. Тэр ч байтугай бодсоноос илүү байсан.

Ройтер агентлагийн мэдээлснийг үзвэл Мнгва улсын нийслэл Чамбаба хотын нэгэн дэлгүүрт үнэмшихэд хэцүү аймшигт явдал болсон байна. Амь орсон хүнсний бүтээгдэхүүнүүд өөрсдийг нь идэж устгадаг хүмүүсийн эсрэг босчээ. Тодруулбал, Америкаас авчирсан төрөл бүрийн консервууд худалдан авагчдыг хайр найргүй цохилон нисэцгээж байжээ. 20 минут үргэлжилсэн түйвээний уршгаар нэг хүн нас барж, 32 хүн гэмтэж бэртсэн байна. Эгц дээрээсээ хүчтэй цохилт авсны улмаас нэгэн мнгва залуу тэр дороо эцэслэжээ. Түүний гавлын яс хүзүүний ясандаа тулан цөмөрч, толгой нь мөрнийхөө түвшинд хүртэл доош суусан байна. Мөн асар их хурдтайгаар буусан консервонд толгойгоо цохиулснаас ахмад настай нэг хүний сахал… үлэмж сунажээ. Цохилт явагдмагц энэ өөрчлөлт гарсан гэдгийг мэдээнд тодруулан дурдсан байна.
Чамбабагийн цагдаагийн тусгай ангийнхан консервуудыг онц бөх ханатай агуулахад хураасан бөгөөд цаашид тэднийг хэрхэх тухайгаа олон нийтэд мэдээлсэнгүй. Африкийн энэ жижиг улсын хүн амыг сандрал, түгшүүр, Америкийн эсрэг үзэл бодол эзэмдэн аваад байна. Эндхийн нөлөөтэй, томоохон хэвлэл болох “Чамбаба news" сонинд “Мнгвагийн тагнуулын албадын зарим мэдээнд түшиглэн таамаглавал, Пентагоныхон цэрэг дайны практикт цоо шинэ, ботулизмийн бөмбөг хэмээгч зэвсгийг манай хотод туршсан байж болох юм” гэж бичжээ.
1988 оны 11 сарын 26-ны өдөр Африкт ийм үйл явдал болж байхад Оросын Урал нутгын Большевиково гэдэг хотын Ивановын гудамжны 36 дугаар байшинд нэг ч америк консерв байсангүй, огт өөр үйл явдал болж өнгөрсөн буюу. Гэхдээ энэ үйл явдал Чамбабагийн аймшигт явдалтай шууд холбоотой байсан билээ.
Ивановын 36 хэмээх үзэмжгүй, зэгэл саарал байшинд нэг орос сүнс, Большевиковогийн их сургуульд сурдаг хэдэн зуун орос, гучин хоёр вьетнам, зургаан монгол оюутан суудаг байв. Тэр зургаагийн нэгийг Навчаа гэх билээ. Үүнийг үгүүлэгч бээр өвөрмөц эрх чөлөөний үүр болсон эл байранд амьдарч, их сургуулийн хичээлд явж, марксизм үздэг байсан тул түүнд тохиолдсон нэгэн учралын тухай дурсан санаж чадах байна.
Үгүүлэх нь:

Бээж хөрсөн зургийг чинь хараад
тариачин минь
Бээрч орхих шиг болсон
зүрх минь
Шанаа тулсан хуурмаг дүрийг чинь олонтаа харсансан,
тариачин минь
Шархирч ийн тасалдсан нь нэгээхэн ч үгүй ээ
зүрх минь